Het pad van je loopbaan uitstippelen: daarbij lig je graag op koers. Maar hoe kunnen verdwalen, en dwalen èn op koers liggen elkaar versterken? Het opbouwen van tolerantie voor het onbestemde van verdwalen en het gelukzalige van dwalen biedt verdieping in loopbaanontwikkeling.

Dit is dus verdwalen

Op een middag in juli 2023 sta ik samen met vriendin Renata stil bij een indrukwekkend varenbladerdek in het uitgestrekte Reichswald. Rechts verdwijnt een begroeid en onduidelijk pad, links loopt een pad ondoordringbaar gewas in. Bij paaltje 98C linksaf het bos in, zegt de routebeschrijving. Er is echter geen 98C; wel 95 C. We lopen terug naar waar we vandaan kwamen en bestuderen de kaart. Teruglopen betekent helaas niet dat de nummers vervolgens wel kloppen; er is geen paaltje meer te bekennen en plots beseffen we dat we verdwaald zijn. We schakelen de navigatie op de telefoon in, terwijl het begint te plenzen van de regen. Ergens lezen we dat de makers van de Pelgrimsroute (Walk of Wisdom) geen toestemming kregen om borden te plaatsen in het net over de grens liggende Reichswald. De navigatie houdt er ook mee op: geen bereik. Het regent hard en we komen op een klinkerweg, die kaarsrecht door het bos voert. Nergens een wegwijzer of mens te bekennen. Ik krijg een onbestemd gevoel – ik was immers verantwoordelijk voor de route. In de stromende regen lacht Renata: “dit is dus verdwalen.” Het zonlicht breekt door tussen de regendruppels en ik probeer het feit dat we niet op koers zitten los te laten, dat we ‘afdwalen’ en het even niet meer weten. Het gevoel dat we daar ook van kunnen genieten, komt later, nadat de eerste ‘paniek’ is gezakt. Op goed geluk besluiten we de weg naar links te volgen, waar we na enige tijd ook weer bereik krijgen.

Soorten van verdwalen

Wanneer je de wildernis ingaat, ook op paden met markering, verdwaal je altijd wel een keer. Het gebeurt onverwacht en geeft een sensatie van onbestemdheid of ongemak. Zelfs doorgewinterde navigators verdwalen: de bewegwijzering laat het afweten, of een verouderde kaart of het weer gooien roet in het eten. Het gaat er dan om hoe je je weg terug weer weet te vinden. Toevallig verdwalen gebeurt als je het niet verwacht; per ongeluk verdwalen gebeurt als je het niet bedoeld had. Je kunt niet alleen fysiek, maar ook mentaal verdwalen en beide hebben invloed op elkaar.

Met alle technische ontwikkelingen (kompas, GPS en digitale topokaarten) wordt het ons steeds gemakkelijker gemaakt om de juiste route of locatie terug te vinden. Vladimir Mars, wandelroutemaker, neemt bewust geen kompas mee of haalt zijn telefoon niet tevoorschijn: “je mag eigenlijk van geluk spreken als je netwerk buiten bereik is, omdat het een kans is”.

Het verliezen van je doel, richting of focus in het leven, brengt onzekerheid met zich mee. Gebrek aan helderheid of richting in iemands gedachten of mentale toestand veroorzaakt stress, angst, geheugenproblemen en depressie. Uitdrukkingen zoals het ‘spoor bijster zijn’ of ‘van het gebaande pad raken, zijn in ons dagelijks taalgebruik verweven.

Verdwalen als kans

Verdwalen kan een gevoel van ongemak, onzekerheid, angst of paniek veroorzaken, maar het kan ook leiden tot nieuwe ontdekkingen en ervaringen. In sommige situaties kan verdwalen zelfs een positieve ervaring zijn, omdat het je de kans geeft nieuwe plekken te ontdekken of jezelf beter te leren kennen. Verdwalen kun je ook zien als een kortstondige bevrijding uit het keurslijf van een leven waarin alles is vastgelegd en risico’s maximaal worden vermeden of beheerst. Je bent aan jezelf overgeleverd en de wereld ligt dan voor je open.

Dwalen

Natuurlijk kan ook ‘dwalen’ iets negatiefs betekenen, maar in deze context is het op goed geluk en eigen houtje struinen door de natuur van belang; het woord heeft dan zelfs iets gelukzaligs. Zonder vast plan en zonder onzekerheid over je uiteindelijke bestemming. Je zet je zintuigen open: proeft, ruikt, voelt, slentert en struint. Je luistert naar de vogels en kijkt naar de vergezichten. Je bent in het moment.

Het (ver-) dwalen in je loopbaan

Carrièreplanning, een leven lang leren, strategiesessies, kpi’s… Je werkende leven moet volgens de huidige Westerse standaarden zo doelgericht en efficiënt mogelijk worden ingericht. Je stapelt diploma’s en streeft naar verdieping en verbetering. Je hoofd, je agenda, je huis, je kasten zijn vol gedachten, afspraken en spullen – vaak gericht op controle, efficiency, gemak en genot. Ruimte om te lummelen, vervelen of verdwalen is er weinig.

Maar soms krijg je in je loopbaan signalen dat het niet meer loopt (de samenwerking loopt stroef, je doelen worden niet meer behaald, er komen geen inschrijvingen voor het programma binnen). We raken verdwaald op wat voor ons eerst een helder loopbaanpad was. We kunnen dan naar oplossingen gaan zoeken, waarbij een van de mogelijkheden is om te gaan dwalen. In plaats van controle en nog meer zoeken naar meer van hetzelfde, dit keer een pad inslaan dat je nog niet bekend is. Een onbekend pad waarop alles openligt en waar we kunnen waarnemen, stilstaan en stil zijn, luisteren en vragen stellen, nieuwe inzichten opdoen.  Want wat betekent het als je ‘verdwaald’ bent? Wanneer was de laatste keer dat je de weg kwijt was? Hoe voelde dat? En wat zijn de effecten van verdwalen? Wat voegen verdwalen en dwalen – naast het ‘gewoon op koers’ liggen – toe aan ons vakgebied? Hieronder een diagram met een aantal vragen en opdrachten die je kunt gebruiken tijdens coachingsessies.

Op koers: helder weten welke volgende stap je gaat zetten, einddoel voor ogen.

Vragen:

Waar krijg ik energie van?

Waar kan ik vaker nee tegen zeggen, waardoor er ruimte komt voor het ja? Hoe kan ik me concentreren op minder, maar beter?

Waar kan ik dan de grootste bijdrage aan leveren?

Welke vraag wil ik beantwoord zien?

Verdwalen: afgedwaald van je loopbaanpad, een zijspoor ingeslagen, soms in paniek (komt het ooit goed?), dan weer sterk en zoekend terug naar een weg.

Vragen:

Ben ik wel eens verdwaald?

Welke gevoelens en gedachten had ik toen?

Wat heeft me toen geholpen?

Onderzoek al wandelend wat het met je doet als je het ‘even niet meer weet.’ Fysiek in beweging zijn in de natuur helpt je om vastgeroeste ideeën en gedachten ruimer en neutraler te maken. Volgens Kelly Wilson en Troy DuFrene, auteurs van ‘Things May Go Horribly Terribly Wrong,’ is de eerste stap om de manier waarop we omgaan met het onbekende te veranderen, ons bewust te worden van de talloze strategieën die we gebruiken om dubbelzinnigheid te neutraliseren (Wilson & DuFrene, 2010):

Observeren: hoe verhoud ik me tot mentaal verdwalen en onzekerheid?·

Observeren en noteren: wat zijn de kosten?·

Observeren, opmerken en voelen: identificeer wat je voelt. Observeer de gewaarwordingen in je lichaam, merk het gevoel van je adem op. Merk je gedachten op. Onthoud dat hoe intens je gedachten en emoties ook worden, ze zijn tijdelijk en zullen voorbijgaan: ook dit gaat voorbij”, “Ik weet het niet en het is oké”, “Het is ongemakkelijk en ik voel het”.

Dwalen: het niet weten wat de volgende stap gaat zijn, het oriënteren, onderzoeken en onderweg zijn. Het zet onze geest open en verbreed ons perspectief.

Vragen:

Waar voel ik me door geïnspireerd?

Waar heb ik een bijzonder talent voor?

Wat voorziet in een belangrijke behoefte in de wereld?

Maak tijd en ruimte om jezelf af te zonderen, een denk- en inspiratieweek.

Lees bij aanvang van de dag 20 minuten klassieke literatuur of geschriften die een ander licht kunnen werpen op je aannames en op wat je belangrijk vindt. Luister naar wat er niet gezegd wordt door jezelf en in gesprekken met anderen. Welke verborgen thema’s worden zichtbaar? Hou een dwaaldagboek bij, waarin waar je elke dag een aantal woorden opschrijft en bekijk deze eens na 3 maanden.

Tot slot

Op echt verdwalen kun je geen grip krijgen: het is altijd onverwacht. Het doel van bovenstaand diagram en de 3-deling is niet bedoeld om een reactie van ongemak op (ver-) dwalen uit te schakelen. Het is oké en normaal om je soms zorgen te maken en angst te voelen. Het doel is eerder om je bewust te worden dat op koers liggen, verdwalen en dwalen elkaar kunnen versterken in je loopbaanontwikkeling. Het opbouwen van tolerantie voor verdwalen en dwalen is als het versterken van een spier: hoe meer je er rekening mee houdt en dit aandacht aan geeft, hoe sterker het wordt!

Tini van de Wetering is wandel- en natuurcoach en auteur van het boek Natuur Werkt en de wandelinspiratiekaarten. Ze heeft haar eigen coachingsbureau Shofukan Coaching

en is samen met haar partner eigenaar van Japans centrum Shofukan in Rotterdam.

Dit is een publicatie in het vakblad Loopbaanvisie met het onderwerp ‘verdwalen’ (oktober 2023).

Bronnen:

Rassin, E., & Muris, P. (2005). Indecisiveness and the interpretation of ambiguous situations. Personality and Individual Differences, 39(7), 1285-1291.

Wilson, K. G., & Dufrene, T. (2010). Things might go terribly, horribly wrong: A guide to life liberated from anxiety. Oakland.

Greg McKeown (2018), Essentialisme, Kosmos uitgevers

Zadoks en T. van de Wetering (2021), Natuur Werkt, Zadoks Uitgeverij

Jansen van Galen, Waar een wil is, is geen weg, verdwalen in Nederland (2014), Atlas Contact